haitaynamkg

Tổng hợp kiến thức nhân loại

Bàn về vấn nạn 'sách rác' ở Việt Nam

----------------------------------------------------------------------------------------------------
(Haitaynamkg) Nhà văn Mark Twain từng căn dặn: "Hãy cẩn thận khi đọc sách về sức khỏe. Bạn có thể bỏ mạng vì một lỗi in ấn". Nhưng sau một trải nghiệm có được cách đây 10 năm, tôi trở nên cẩn thận với nhiều loại sách, không riêng gì sách về sức khỏe.


Khi mới ra trường, tôi mơ ước trở thành một biên tập viên sách. Cơ hội vào các nhà xuất bản với tôi lúc đó là bằng không, nên tôi bắt đầu bằng cách xin việc ở một nhà sách. Tôi dễ dàng được nhận và nhanh chóng được giao việc với sự chỉ dẫn: Làm theo những gì người khác đang làm. Nhà sách nơi tôi làm có 4 - 5 người, mà họ gọi là biên tập viên. Mỗi người đều cắm cúi trên một bản thảo, xung quanh họ có chừng 5 - 6 cuốn sách khác, cùng chủ đề. Một bạn cỡ tuổi mới ra trường như tôi, đang viết một cuốn sách về kinh nghiệm trồng một số loại cây, giải thích cho tôi cách viết sách: Chỉ cần đưa ra một danh sách các loại cây mình muốn, sau đó "xào nấu" từ nhiều nguồn sách được cung cấp để tổng hợp lại và thế là thành sách kinh nghiệm.
Tôi bỏ việc trước khi kịp hoàn thành bản thảo dạy cách trang điểm đã trót đăng ký, vì tôi không đủ tự tin có thể giúp ai đó đẹp hơn, khi bản thân mình còn chưa biết đánh má hồng cho đúng cách. Thời gian ngắn ở đây đã gieo vào lòng tôi những băn khoăn ban đầu về quy trình ra đời của loại sách mà sau này tôi biết là "sách liên kết xuất bản".
Người giúp tôi hiểu rõ hơn quy trình này là một người bạn, cũng làm việc cho một công ty sách, nhưng không phải ở vị trí biên tập mà là "chạy giấy phép". Công ty của cậu ấy làm mọi khâu, từ chọn sách, liên hệ mua bản quyền, triển khai dịch, biên tập, thiết kế bìa đến dàn trang... Cuối cùng, khi phải có một cái giấy phép để khai sinh cuốn sách, họ mới cần đến nhà xuất bản.
Quanh cái giấy phép, mỗi nhà xuất bản có một cách làm việc riêng với đối tác của mình. Có nhà đọc qua bản thảo, duyệt kỹ nội dung lẫn bìa rồi mới cấp phép. Có nhà hầu như chỉ soát lỗi chính tả. Nhưng, có những nhà xuất bản không làm gì, chỉ bán giấy phép. Với những trường hợp này, bạn tôi kết luận, đó là mối quan hệ cộng sinh giữa một bên "có tất cả chỉ thiếu cái giấy phép" và một bên "thiếu tất cả chỉ có cái giấy phép".
Với một quy trình kết hợp giữa sự vô trách nhiệm của nhà xuất bản và sự liều lĩnh, cẩu thả của một số đơn vị làm sách, tôi không cảm thấy quá khó hiểu trước những sai phạm xảy ra liên tiếp với các sản phẩm liên kết xuất bản thời gian qua. Điều tôi thấy khó hiểu là cách người ta xử lý những vi phạm đó quá nhẹ nhàng. Hai biện pháp phổ biến nhất là thu hồi sách và phạt hành chính, được áp dụng cho từsách đồng dao nhố nhăng, sách từ điển ngớ ngẩn cho đến sách luật in bìa phản cảm
Với một ấn phẩm sai phạm, thu hồi là hành động đầu tiên, đương nhiên phải làm. Nhưng thay vì để đến chỗ phải thu hồi, người ta hoàn toàn có thể ngăn chặn trước việc phát hành những ấn phẩm sai sót. Các cuốn sách đều cần nộp lưu chiểu trước khi ra thị trường. Nhưng khâu đọc lưu chiểu, trong nhiều trường hợp, đã được làm không tốt hoặc tệ hơn - bị coi nhẹ. Thu hồi chỉ là biện pháp cực chẳng đã, bởi làm sao thu hồi được những thứ mà ai đó đã lỡ đọc, lỡ tin mà không hề biết mình đã tin nhầm vào một ấn phẩm rác.
Còn với việc xử phạt hành chính, chủ một công ty sách từng lắc đầu với tôi khi hay tin mới đây NXB Đồng Nai bị phạt 15 triệu đồng và không có hình thức phạt bổ sung nào khác cho các sai phạm liên quan tới loạt Từ điển tiếng Việt dành cho học sinh tiểu học. Hiện tại, Cục Xuất bản được quyền phạt hành chính lên tới 200 triệu đồng. Nhưng nếu chỉ có thế mà vẫn không có hình phạt bổ sung nào khác, tôi không tin con số đó có thể ngăn chặn được các sai phạm tiếp theo trong lĩnh vực này.
Mới đây nhất, tôi cảm thấy các nhà quản lý dường như đã mạnh tay và kiên quyết hơn trong việc xử lý sai phạm khi nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin bị đề nghị đình chỉ hoạt động. Nhưng khi hay tin, đề nghị đình chỉ được đưa ra sau khi đã xử lý sai phạm lần thứ… 60 của nhà xuất bản này, chỉ riêng trong năm 2014, tôi bỗng thấy trào lên cảm giác hụt hẫng. Giá như các vi phạm được xử lý sớm và kiên quyết hơn. Ít nhất là nếu họ bị đình chỉ ngay sau sai sót liên quan tới cuốn Từ điển tiếng Việt của Vũ Chất, độc giả sẽ không phải đón nhận thêm một cuốn Những vị tướng lừng danh trong lịch sử dân tộc với những bức tranh minh họa tùy tiện, méo mó về các nhân vật lịch sử.
Đến bây giờ, tôi biết vẫn có nhiều lớp sinh viên ra trường tìm đến nghề biên tập sách. Không ít trong số họ chọn cách thức "xào nấu" để tạo ra các ấn phẩm. Nếu sự phôi thai các cuốn sách vẫn theo cách dễ dãi đó và nếu việc xử lý sai phạm vẫn diễn ra nhẹ nhàng, lớt phớt ở phần ngọn chứ không giải quyết sâu tận gốc rễ, tôi sợ rằng, sẽ ngày càng có nhiều người như tôi, cảm thấy dè dặt, nghi ngại với sách, dù đáng lẽ, sách đáng được ta tin như tin một người bạn tốt.
VĂN HẢI (VNEXPRESS)
Chúc mừng Ngày nhà giáo Việt Nam 20.11
Like bài viết nếu bạn thấy hay và có ích :
Những gì mình biết, hãy chia sẻ cho mọi người cùng biết nhé! Xin mời bạn bình chọn!

Bạn đã xem chưa

0 nhận xét | Viết lời bình

Copyright © 2014 Haitaynamkg Knowledge Humanity